Piękno

Pietà Michała Anioła jako przykład piękna w sztuce renesansowej

Czerwona róża jako symbol piękna natury

Piękno – pozytywna właściwość estetyczna bytu wynikająca z zachowania proporcji, harmonii barw, dźwięków, stosowności, umiaru oraz użyteczności, odbierana przez zmysły. Istnieje piękno idealne, duchowe, moralne, naturalne, cielesne, obiektywne oraz subiektywne. Pojęcie to jest silnie związane z teorią estetyki, prawdy oraz dobra.

W metafizyce, piękno jest jedną z transcendentalnych właściwości bytu, wyrażającą jego scalenie, przejrzystość, proporcję wewnętrzną tworzyw bytu oraz doskonałość.

Badaniami nad precyzowaniem terminu piękna zajmują się nie tylko filozofowie oraz artyści, lecz także teoretycy z dziedzin: historii oraz krytyki sztuki, antropologii, socjologii, psychologii, a także szkolnictwa.

Próby definicji piękna na przestrzeni wieków

W starożytnej Grecji pojęcie piękna było wydatnie szersze niż w latach późniejszych. Wiązano je przede wszystkim z ideą dobra, duchowością, moralnością, myślą oraz rozumem; utożsamiano je wtedy z doskonałością jako warunkiem piękna oraz sztuki na najwyższym poziomie. Twierdzono, że piękno wynika z reguły z zachowania proporcji oraz odpowiedniego układu. Pogląd ten przez wieki uważany był za najtrafniejszy. Wyznawali go m.in. pitagorejczycy, twierdząc, że piękno opiera się na doskonałej strukturze, wynikającej właśnie z proporcji części, harmonijnego ich układu. Dowodzili, że jest cechą obiektywną. W rozumieniu Arystotelesa pięknem jest wszystko, co wywołuje nie bytu do duszy w całości, piękne jest to, co ujrzane podoba się". Wartość ta jest jednym z transcendentaliów, którego cechą jest umiarkowanie (jako "powściągliwa oraz właściwa proporcja", lecz także w sensie moralnym)^[1].

Na lata renesansu przypada czas rozważań na temat doskonałości a także piękna dzieł poszczególnych artystów, jak oraz tych pojęć samych w sobie. Petrarka oraz Giorgio Vasari przeciwstawiali wartość piękna (jako obiektywną) innym pojęciom estetycznym jak np. wdzięk (uważanym przez nich za subiektywne).

Christian Wolff oraz Cesare Ripa włączyli pojęcie doskonałości do teorii estetyki; nie wiązał tych pojęć żaden z wcześniejszych autorów piszących po Platonie. Myśl tę rozwinął Alexander Gottlieb Baumgarten, ukazała się także w twórczości Lessinga.

Immanuel Kant uważał, że piękne jest to, co podoba się powszechnie, bezinteresownie oraz bezpośrednio. Oddzielał "sąd smaku" od pojęcia doskonałości.

Przemiany w definiowaniu pojęcia

W manieryzmie idea piękna była zastąpiona przez subtelność, wdzięk oraz dysharmonię. Po wieku XVIII teoria głosząca, iż piękno leży w proporcjach oraz zgodności części, przestała obowiązywać.

Cyprian Kamil Norwid w poemacie "Promethidion" twierdził, iż najważniejszym zadaniem sztuk plastycznych jest ucieleśnianie ideału, upowszechnianie piękna (tym samym nawiązywał do przekonań starożytnych Greków, łączących ideę piękna, doskonałości oraz sztuki).

Aktualnie uważa się, że wzory piękna nie są stałe, pozostają swoiste dla kręgów kulturowych oraz okresu w jakim powstały. Dzieje się tak m.in. dlatego, iż częstokroć artyści starali się dać własną definicję piękna, niezależną od wcześniejszych kanonów. Tym samym piękno widziane przez artystę postrzegane jest jako subiektywne oraz zależne od gustu czy upodobań.

Przykłady piękna

W naturze

W architekturze

W rzeźbie

W malarstwie

Sprawdź też

Sprawdź w Wikicytatach kolekcję cytatów
o pięknie

  W Wikimedia Commons leżą multimedia związane z tematem:
Piękno

Sprawdź hasło piękno w Wikisłowniku

• kalokagatia
• etyka
• estetyka
• kanon (sztuka)
• złoty podział
• tomizm
• atrakcyjność fizyczna
• aware

Przypisy

Bibliografia oraz publikacje

• Władysław Tatarkiewicz: O doskonałości, PWN, Warszawa 1976, s. 42-56: Doskonałość estetyczna
• Edmund Burke: Dociekania filozoficzne o pochodzeniu naszych idei wzniosłości oraz piękna, Warszawa 1968
• David Hume: Eseje z dziedziny moralności oraz smaku, Warszawa 1955
• Adam Grzeliński: Angielski spór o istotę piękna, Wydawnictwo Adam Marszałek 2001, ISBN 83-7174-916-3